De hoge accijns op tabak heeft steeds duidelijker gevolgen voor de Nederlandse tabaksmarkt. Rokers wijken vaker uit naar het buitenland of naar illegale kanalen. Dat blijkt uit diverse berichtgeving Deze Week in de media waarin onder meer RIVM-cijfers, signalen van de Douane, Trimbos en NSO Retail aan bod komen. Volgens het RIVM kwam in 2024 circa 60 procent van de tabaksproducten die Nederlanders roken uit het buitenland. In 2023 was dat nog 38 procent. Tegelijkertijd ziet de Douane een hardnekkige handel in illegale sigaretten. Het gaat daarbij niet alleen om aankopen over de grens, maar ook om doorverkoop via informele netwerken, sociale media en berichtenapps.
Voor ondernemers in de grensregio’s zijn de gevolgen direct merkbaar. Door de grote prijsverschillen met landen als Duitsland en Luxemburg wordt het voor consumenten aantrekkelijker om tabak buiten Nederland te kopen. Dat zet de omzet van legale Nederlandse verkooppunten onder druk, terwijl deze ondernemers wel moeten blijven voldoen aan alle regels rond leeftijdscontrole, registratie, productverkoop en toezicht. NSO Retail wijst er al langer op dat Nederland geen eiland is. Accijnsverhogingen kunnen bijdragen aan ontmoediging, maar als prijsverschillen met buurlanden te groot worden, verschuift de verkoop naar het buitenland of naar illegale handel. Daarmee verdwijnen ook controle, belastingopbrengsten en zicht op de markt. Ook vanuit het Trimbos-instituut wordt aangegeven dat de laatste accijnsverhoging fors was. Volgens Trimbos zou de overheid nu pas op de plaats moeten maken en verdere verhogingen alleen gecontroleerd moeten doorvoeren. Zowel Trimbos als NSO Retail wijzen op het belang van meer Europese afstemming. Wanneer de prijsverschillen tussen landen kleiner worden, neemt de prikkel om over de grens of via illegale kanalen te kopen af.
Voor NSO Retail blijft de boodschap helder: effectief tabaksbeleid vraagt om realisme, handhaafbaarheid en oog voor de praktijk. Legale ondernemers moeten niet worden geconfronteerd met steeds zwaardere regels en hogere accijnzen, terwijl een groeiend deel van de markt buiten beeld verdwijnt.
